М. Мақатаев 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысының Нарынқол ауданындағы «Қарасаз» деген жерде дүниеге келген. Ауыл орта мектебін 1948 жылы бітіріп, өз ауылында комсомол, совет қызметтерінде болған. Кейін аудандық газетте әдеби қызметкер, қазақ радиосында диктор болған, «Қазақ әдебиеті» газетінде, «Жұлдыз» журналында поэзия бөлімін басқарған. Қазақстан жазушылар одағында поэзия секциясында әдеби кеңесші қызметін атқарған.
М. Мақатаевтың тырнақалды туындылары Нарынқол аудандық «Советтік шекара» газетінде 1948 жылдары жариялана басталған. 1954 жылы бір топ өлеңі «Әдебиет және искусство» /қазіргі «Жұлдыз»/ журналында, одан кейін бір шоғыр жыры Әбділда Тәжібаевтың сәт-сапар тілеген сөзімен «Қазақ Әдебиетінде» жарияланған.
Мұқағали Мақатаев ақындық аз ғұмыры ішінде бірнеше лирикалық жыр жинағын, Маркс пен Ленин жайлы дастандарын ұсынған. М. Мақатаев жыр аудармасы саласына көп көңіл бөлген А.С.Пушкин, Белинскийдің жырларына аударма жасаған сондай-ақ американың ұлы ақыны Уолт Уитменнің өлеңдерін ағылшынның ұлы ақыны, драматургі, трагигі Бильям Шекспирдің сонеттерін, әлемге әйгілі Италия ақыны Рантеннің «Құдыретті комедиясын» қазақшалады. Мұқағалидың «Саржайлау», «Сөнбейді әже шырағың», «Кел еркем», «Алатауына» өлеңдеріне композитор Нұрғиса Тілендиев ән шығарған. М. Мақатаев В. И. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіндегі мерекелік медальмен наградталған. Ақынның туған ауылындағы бір орта мектеп оның есімімен аталды. Қазақстан жазушылар одағы жылдың ең жақсы ақынына арнап М. Мақатаев атындағы сыйлық тағайындады. М. Мақатаев «Тұлпар» сыйлығының тұңғыш лауреаты.
Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде М. Мақатаевтың жеке қоры жинақталған. Қор құжаттарында 1949-1976 жылдарды қамтитын 18 жыр дәптері бар, оның ішінде 1 өмір күнделігі, 791 өлең, жырлары, 1 дастаны сақталуда. Өмір күнделігіне тоқталсақ бұл 11 құжат. Мұнда негізінен М. Мақатаевтың өмірінен жан-жақты мағлұмат алуға болады. Онда негізінен Айбар атты баласының болашағына көп көңіл бөлген. Айбардың мектепке барғаны, бүкіл халықтың ой-пікірін жазған, яғни адамдар арасындағы қарым-қатынас, соның ішінде ұстаз мен бала арасындағы қатынасты ерекше сезініп шебер көрсете білген. Өмір күнделігін оқи отырып Мұқағали Мақатаевтың шыншыл, өзі өмір сүрген кездегі өмірдің кейбір жат қылықтарын көре білген. Ол еш уақытта екі жүзділікке, жалтақтыққа төзбеген. Мысалы: «Жүрегім менің жанған от», «Осы күн мен бір жексұрын» т.б. жыр дәптерлерін оқи отырып М. Мақатаевтың лирикаға көбірек көңіл бөлгенін көреміз. Сондай-ақ ақын өз өлеңдерінде досты, Ата-ананы, бүлдіршін сәбилерді өте әдемі нәзіктікпен олардың қадір-қасиетін оқырман қауымға жеткізе білген. Мысалы: бірінші жыр дәптеріндегі «Досыма», «Жас Ана», «Әке аманаты», екінші жыр дәптеріндегі «Менің інім», «Апама», үшіншіші жыр дәптердегі «Балаларға арналған жырлар». Сонымен қатар, М. Мақатаев лирикалық жырларында өмірді, табиғатты, махаббатты шебер суреттей білген. Ал алтыншы жыр дәптерінде «Райымбек-Райымбек» дастаны. Бұл 1971 жылы жазылған. Мұнда ақын Райымбек батырдың тұлғасын кереметтей суреттеген. Бұл дастан ақын өміріндегі жазған жырларының ең биік шоқтығы. М. Мақатаевтың жырлары үлкенге құрмет, кішіге үлгі, өнеге болмақ. Өмірінің біраз жылын қиындықта өткізген тағдыры сан қилы ақын тірі болғанда, биыл 95 жасқа толатын еді...

Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде сақталған жеке тектік қоры құжаттары негізінде әзірленген, мемлекет және қоғам қайраткері Шолақ Артығалиұлының туғанына 115 жыл толуына орай жасалған онлайн көрмені назарларыңызға ұсынамыз!
Шолақ Артығалиұлы 1911 жылы 15 қаңтарда Орал облысы, Қаратөбе ауданы, Бетпақкөл ауыл советінде дүниеге келген. Ата-анасынан ерте айрылып, 1915 жылдан әкесінің үлкен ағасы Ашықбайдың қолында өсіп жетілген.
1927 жылы комсомол қатарына алынып, 1936 жылы Орал облысының Орда райком комсомолының бірінші хатшысы болып қызмет атқарған. 1943- 1945 жылдары Москва қаласындағы Совет Одағының Коммунистік Партиясының Орталық комитетінің Жоғарғы партия мектебін оқып бітірген.
Үш рет «Еңбек Қызыл Ту» орденімен және «Қызыл Жұлдыз», «Құрмет белгісі» ордендерімен және т.б. медальдармен қатар «Совет Одағы Коммунистік Партиясының қатарында 50-жыл» белгісімен наградталған.

Профессор, әдебиеттанушы, публицист, музыкатанушы, композитор, белгілі грампластинка жинаушы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі – мұның бәрі Шафер Н.Г. туралы. Оның жеке қоры Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивінде сақтаулы.
Композитор ретінде Наум Григорьевич «Нами Гитин» деген бүркеншік атпен танымал. Қорда 1927–2013 жылдар аралығындағы құжаттар жинақталған. Архивтік қор құрамында – әдебиет және музыкатанушылық еңбектер, коллекция жинау қызметіне қатысты материалдар, жеке құжаттар, Ресей, Украина, АҚШ ғалым-булгаковтанушыларымен және В.С. Высоцкий шығармашылығын зерттеушілермен хат алмасулар, сондай-ақ фотосуреттер бар.
Оның көптеген еңбектері жазушы М.А. Булгаков пен композитор И.О. Дунаевскийдің шығармашылығына арналған. Булгаков пен Дунаевский мұрасын зерттеуші ретінде Шафер – Қазақстанда, Ресейде, Израильде, Канадада және басқа елдерде мойындалған беделді ғалым. Ол бардтық қозғалыс тарихымен айналысып, Б. Окуджава, В. Высоцкий және басқа авторлар туралы мақалалар жариялаған.
Шафер 27 мың грампластинка, 1500 магнитофон таспасы және 1500 аудиокассетадан тұратын коллекция жинаған.
2001 жылы ол бүкіл пластинка жинағын және үлкен кітапханасын Павлодар қаласына табыстады. 2001 жылғы 21 ақпанда «Шафер үйі» музейі ашылды.

2026 жылдың 9 қаңтарында аты аңызға айналған дәрігер-педиатр, медицина ғылымдарының кандидаты, доцент Исмагилова Асия Шайхисламовнаға 95 жыл толып отыр. Оның деректік мұрасы Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архивінде сақталған. Қорда ғылыми қызметіне қатысты құжаттар, мақалалар, баяндамалар, өмірбаянына қатысты материалдар және басқа да деректер жинақталған.
Асия Шайхисламовна өмірін түгелдей медицинаға арнады. 1945 жылы жеті сыныпты тәмамдаған соң фельдшерлік-акушерлік мектепке түсіп, оны үздік бітіріп, Алматы медициналық институтына жолданды. Институтты қызыл дипломмен аяқтап, госпитальдық педиатрия кафедрасында аспирантураға қабылданды және 1958 жылы кандидаттық диссертациясын қорғады. АММИ-дің педиатрия бойынша бас маманы А.Ш. Исмагилованың жанқиярлық еңбегінің арқасында жүздеген баланың өмірі сақталып қалды. Ол 30 жылдан астам уақыт Қазақ ұлттық медицина университетінде қызмет атқарып, клиникалық жұмысты да қатар жүргізіп, балалар емханалары мен мамандандырылған ауруханаларға кеңес беріп үлгерді.
Асия Шайхисламовна – 120 ғылыми еңбектің авторы, бес диссертанттың ғылыми жетекшісі болды, сондай-ақ 20 жыл бойы көптиражды «Медик» газетінің ғылым бөлімін басқарды.

Бүгін Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде жеке тектік қоры сақталған көрнекті ғалым, абайтанушы, қоғам қайраткері, жазушы, ақын, драматург, Қазақ КСР Мемлекеттік Гимнінің авторы, Семей қаласындағы Абайдың мемлекеттік музейін ұйымдастырушы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Ғабдулқайым (Қайым) Мұхамедхановтың (05.01.1916 – 30.06.2004) туғанына 110 жыл толып отыр.
Ғабдулқайым (Қайым) Мұхамедханов 1916 жылы 5 қаңтарда Семей қаласында дүниеге келген. Әкесі Мұхамедхан – сауатты, көзі ашық азамат болған. Ол Семейде жарық көрген «Сарыарқа» газетіне, «Абай» журналына меценаттық қолдау көрсеткен. Алайда 1937 жылы «ислам діни қозғалысының белсенді мүшесі» деген жалған айып тағылып, 2 желтоқсанда ату жазасына кесілді.
Ғ. Мұхамедханов 1924–1928 жылдары қазақ бастауыш мектебінде оқып, 1929–1930 жылдары колхоз жастары мектебінде білім алды. 1935–1938 жылдары екі жылдық мұғалімдер даярлау курсында оқыды. 1938 жылы Семей Қазақ мемлекеттік оқытушылар институтына түсіп, оны үздік тәмамдады. 1941 жылы Н.К. Крупская атындағы Семей мемлекеттік педагогикалық институтын бітіріп, осы оқу орнында қалып, қазақ әдебиеті тарихынан дәріс оқыды.
1941–1942 жылдары Кеңес армиясы қатарында қызмет атқарып, денсаулығына байланысты әскери қызметтен босатылған соң, Семей педагогикалық институтындағы оқытушылық қызметін жалғастырды.
Ғ. Мұхамедханов студенттік шағынан бастап әдебиет тарихын зерттеумен айналысты. Осы кезеңде отыздан астам ғылыми мақаласы жарық көріп, 1937–1940 жылдары 20-ға жуық өлеңі мен екі поэмасы жарияланды.
Ол 1940–1941 жылдары Семей қаласындағы Абай әдеби музейінде аға ғылыми қызметкер, 1947–1951 жылдары музей директоры, 1942–1947 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысындағы өкілі қызметтерін атқарды. 1955–1990 жылдары Семей педагогикалық институтында аға оқытушы, доцент, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, профессор болды. 1991–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Абайтану бөлімінде жетекші ғылыми қызметкер ретінде еңбек етті.
Ғ. Мұхамедхановтың ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыты – қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбайұлының рухани мұрасын зерттеу болды. Ол 1939 жылдан бастап Абайдың ақындық мектебі мәселесін арнайы қарастырып, «Абайдың әдеби мектебі» атты еңбегін жариялады. 1951 жылы осы тақырыпта кандидаттық диссертация қорғап, филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. Алайда көп ұзамай жалған айыптар тағылып, 25 жылға сотталды. 1954 жылы Қазақ КСР Жоғарғы соты Президиумының қаулысымен толық ақталып, қайтадан педагогикалық қызметке оралды. 1958 жылы «Абай төңірегіндегі ақындар» тақырыбында екінші рет кандидаттық диссертация қорғады.
Ғ. Мұхамедханов – Семей қаласының және Абай, Аягөз және Жаңа Семей аудандарының құрметті азаматы. Абайтану саласына қосқан ерен еңбегі үшін 1996 жылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы берілді.
Ғабдулқайым (Қайым) Мұхамедхановтың Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде сақталған жеке тектік қоры 1938–1998 жылдарды қамтитын 62 істен тұрады. Қор құрамына шығармашылық мұралары, өмірбаяндық құжаттары, өзі туралы материалдар мен фотоқұжаттар енгізілген. Жеке тектік қор ғалымның өмірі мен қызметін тереңірек тануға мүмкіндік береді.